ZORG en LEREN in de kleuterklas

Leren kan niet zonder zorg, of ook… wanneer je als leerkracht bezig bent met zorg, dan ben je ook bezig met leren.

UNESCO (2010) formuleert het als volgt: zorg is leren en leren is zorg.
Je kan de brochure en de vragenlijst voor de ouders als PDF downloaden. Onderaan vind je de link.

Deze brochure werd samengesteld door Freya Pols onder begeleiding van het team van de kleuterafdeling van de Toverbol en haar stagebegeleidster Sabine Van Houte (KdG).
We deden dit aan de hand van gerichte vragen tijdens een koffiemoment bij het brengen van de kinderen in De Toverbol. De leerkrachten werkten mee aan het opstellen van de vragen.

Waar gaat het over?

Als LEERkracht ben je druk bezig om kinderen van alles te leren. 
Velen denken dan aan tellen, schrijven, kleuren en vormen leren, maar ook om zelfstandig te worden in het aankleden en met andere kinderen te leren spelen, … is jouw KRACHT nodig. Je leert een kind zelfstandig te zijn (zelfstandigheid als doel).
Niet elk kind is overal even vaardig of zelfredzaam in. Sommige kinderen vragen wat meer ZORGkracht om hun jas en muts aan te doen, anderen op vlak van zindelijkheid, nog anderen om hun boekentas terug te vinden, …
Een kind voelt zich goed op school als er zorg is op maat. En je goed voelen in je vel, helpt om te kunnen leren.

Een mama van een instappertje vertelt: 
‘Al op de 4e schooldag is ze gevallen op de speelplaats. Ze was bang en wou niet meer naar school. Elke ochtend weende ze. Dat heeft 3 weken geduurd. De juf zag dat ze zich met haar fopspeen wel meer op haar gemak voelde op de speelplaats. Daarom liet de juf haar altijd haar fopspeen meenemen. Zo kon ze terug met andere kinderen spelen. Het wenen ‘s morgens is dan ook gestopt.’

Fijn als kinderen het al zelf kunnen

Het is fijn als kinderen al zelf hun jas kunnen aandoen, als ze zelf vragen om naar het toilet te gaan, …

Dat geldt voor iedereen:

  • Het vergemakkelijkt jouw handelen als leerkracht in een grote groep.
  • Uiteindelijk geniet ieder kind daar mee van.
  • Kinderen voelen zich ook veel beter als ze meekunnen met de groep.
  • Ouders moeten minder bezorgd zijn.

-> Ouders weten dat zelfredzaam zijn, goed is voor de leerkracht én voor hun kind.

Ouders vertellen:
‘Je wil als ouder dat ze al wat kunnen. Dat is gemakkelijker voor in de klas met de juf.
'Veters strikken lukt nog niet, maar ik doe ze schoenen aan met velcro of een rits. Mijn kind is graag zelfstandig.’
‘Let op wat mijn kind wel en niet kan zodat ik er ook aan kan werken.’

Even inzoomen

  • Zelfredzaamheid is een gedeelde zorg van leerkrachten en ouders.
  • Maak ouders mee gevoelig voor de voordelen die zelfredzaamheid biedt in de klas, zowel voor de andere kinderen als voor hun eigen kleuter.
  • Blijf je daarbij kritisch bewust van je motieven.

-> Ouders zijn ‘bezorgd’ over hun instappertje

Als we naar gevoelens toetsen bij de eerste schooldag, dan wordt vooral het gevoel van bezorgdheid benadrukt. Bij ouders die al een ouder kind hebben op school is de bezorgdheid veel minder. Ze benoemen hun gevoel zelfs als ‘goed’ en ‘gerustgesteld’. De rol van de juf wordt hierbij benadrukt: ‘De juf heeft ons gerustgesteld’, ‘De kinderen waren in goede handen.’

Het valt op dat de ouders die de grootste bezorgdheid ervaren, de ouders zijn van kinderen die niet naar de kinderopvang gingen en geen ouder kind hebben op school. Ouders ervaren de eerste schooldag als erg emotioneel. 

Niet weten hoe je kind reageert in nieuwe situaties, kan de bezorgdheid van ouders vergroten. Kan mijn kind mij een hele dag missen? Weet mijn kind dat ik terugkom?

Een mama van een instappertje dat niet naar de opvang ging:                                                          ‘Het wenmoment stelde mij gerust. Ik zag mijn kind als het in de klas speelde. Ze bleef zelfstandig spelen bij afscheid.’
‘Ik ben een bezorgde mama. Ik was te bezorgd om mijn kinderen naar de opvang te laten gaan. Ook als de opvang gratis was, zou ik er niet voor kiezen. Ik ben vooraf naar 4 scholen gegaan. Er was een school bij met een nieuwbouw. Een ‘warme’ sfeer is voor mij belangrijker dan een school waar alles nieuw is.'

Even inzoomen

  • Met welke info, middelen en houding is een ouder het meest gerust?
  • De aanwezige kennis en dus ook de noden zijn bij elke ouder anders.
  • Het is niet omdat je als ouder weet hoe een nieuwe situatie eruitziet, dat je weet hoe je kind daarmee omgaat.

-> Wat ouders weten over de verwachtingen van de school

De ene ouder weet al vooraf dat er verwachtingen zijn via familie bv van kinderen op school, de andere ouder weet vooraf nog helemaal niet dat er verwachtingen zijn.

Welke bronnen vinden ouders hierover op school het meest behulpzaam?

  • Info die ze van de juf krijgen
  • Met al je vragen terecht kunnen bij de juf
  • Info verkregen via een bijeenkomst vooraf en/of een verwelkomingsboekje

De juf wordt hier vaak genoemd. Naar het verwelkomingsboekje wordt 2 keer expliciet verwezen als bron. Ouders vinden de info in het boekje duidelijk en nuttig. Een ouder benadrukt dat het boekje duidelijk is met de uitleg tijdens de bijeenkomst.

Een mama vertelt toch wel een bijzonder verhaal. Het is bijzonder omdat de juf de ouder op een informatieve manier toont hoe het kindje het in de klas doet. De ouder voelt zich ondersteund om thuis mee de zelfredzaamheid van het kind te stimuleren op dezelfde manier.

‘De juf gebruikt een manier om de jas aan te doen door op de grond te liggen. Ik kende dat nog niet. Daarna deed ik het thuis ook zo.’

Even inzoomen

  • Verwachtingen die je hebt over wat een kind al zelfstandig kan, zijn vaak ook verwachtingen die je hebt naar ouders.
  • Je kan een ouder ook helpen om jou te helpen tegemoet te komen aan je verwachtingen. 

-> Wat ouders blijft ouders het meest bij?

  • Samen kunnen spelen
  • Zindelijk zijn of zeggen dat je naar het toilet moet
  • Zelfstandig aan- en uitkleden
  • Zelfstandig eten en drinken
  • Boekentas en jas terugvinden

Wanneer ouders vertellen over wat hun kind al kan, dan valt op dat alle ouders ervan overtuigd zijn dat hun kind vooraf zindelijk was. Ook aan de andere gestelde verwachtingen voldeed hun kind.

We kunnen ons afvragen in hoeverre de antwoorden sociaal wenselijk zijn of eerder de zelfredzaamheid tonen van het kind op dit moment. We kunnen ons ook afvragen in hoeverre de interpretatie van ouders overeenkomt met de precieze verwachtingen van de school. Bij ‘zelfstandig eten en drinken’ heeft één van de ouders het bijvoorbeeld eerder over het meebrengen van een broodtrommel en een beker. Niet in het minst is ook het besef belangrijk dat ‘thuis’ en ‘op school’ heel verschillend kan zijn. Je boekentas en jas nemen thuis, is vast heel anders dan op school. Daar zijn extra vaardigheden nodig, die vaak eerder te maken hebben met het managen van de groep.

Ouders die gebruik maakten van de opvang, verwijzen naar de opvang als een plek waar de kinderen al vanalles leerden.

Even inzoomen

Verwachtingen die je hebt over waar een kind zelfredzaam in is, moeten duidelijk zijn.

'Het motief van je verwachtingen kan verschillen: een kind leren om zelfstandig te worden (zelfstandigheid als doel) EN/OF een kind routine aanleren om de groep te managen (zelfstandigheid als middel).'

(Van Laere & Peleman, 2018)

Ouders kijken op een andere manier naar hun kind dan professionals.

Welke zorg verwachten ouders van de juf in de klas?

In de vraag die we hierover aan ouders stelden, werd geen opsplitsing gemaakt in de zorg naar het kind of naar de ouder. Toch konden we uit de antwoorden en verhalen ook grote verwachtingen halen gericht naar de ouder en naar het kind toe.

-> Naar het kind:

  • Veel leren
  • Zorg en leren
  • Leren en ook de opvoeding
  • Continuïteit (de juf die in bevallingsrust gaat is te veel voor het kind)
  • Individuele aandacht/ het kind echt kennen/welbevinden/pesten
  • Toezicht op de speelplaats (vallen)

Een mama: ‘Mijn meest positieve ervaring is dat de juffen en de directie de kinderen kennen en ook de moeite doen om alle kinderen te leren kennen.’

-> Naar de ouder toe:
Uit onderstaande verhalen kan je één overkoepelde verwachting naar ouders afleiden: communicatie, communicatie, communicatie.

Ouders zeggen:

  • ‘Let op wat mijn kind wel en niet kan zodat ik er ook aan kan werken.’
  • ‘De juf zag dat ze zich met haar fopspeen wel meer op haar gemak voelde op de speelplaats. Daarom liet de juf haar altijd haar fopspeen meenemen.’
  • ‘Mijn meest positieve ervaring is dat leerkrachten luisteren’.

Tegemoetkomen aan de verwachtingen van de ouders is…

... aan de ouders laten zien dat er ingezet wordt op zorg en leren, tonen dat je hun kind en zijn behoeften op deze beide aspecten kent,

Ouders hebben behoefte aan communicatie. Je kan naar de groep ouders communiceren door bv. toezicht op de speelplaats, maar ook rechtstreeks met een individuele ouder communiceren is belangrijk!      

En verder …

Deze brochure kwam tot stand in het kader van het AMIF-project 'Een goede start''.

Ze is in de eerste plaatst bedoeld voor de leerkrachten van De Toverbol, maar ook voor leerkrachten in andere kleuterscholen kan de inhoud inspirerend zijn.

We gingen op zoek naar ervaringen en verwachtingen van ouders over zorg voor jonge kleuters.

We deden dit aan de hand van gerichte vragen tijdens een koffiemoment bij het brengen van de kinderen in De Toverbol. De leerkrachten werkten mee aan het opstellen van de vragen.

8 ouders namen deel aan de bevraging. We willen er graag op wijzen dat dit niet de minst talige ouders waren. Voor al de bevraagde ouders was het verwelkomingsboekje van de school duidelijk. Het blijft toch ook erg belangrijk om ervaringen na te gaan van minder talige ouders. Atlas kan verdere ondersteuning bieden bij het voeren van een taalbeleid.

We vonden het een leuk idee om de resultaten van de bevraging mee te delen in een andere vorm dan een sec verslag. In de brochure die voorligt staan verschillende ‘inzoemkaders’.  Hier kan je verder mee aan de slag aan de hand van deze concretiserende vraag: ‘Hoe kan je dit zelf gaan doen?’

Verder lezen: In de tekst staan verwijzingen naar de reeks ‘Schoolrijpe kinderen of kindrijpe scholen?’ Je kan deze reeks artikelen terugvinden in Kleuters & ik (jaargang 34). Doen!

Zelf een bevraging organiseren? De vragen en heel wat tips om zoveel mogelijk bruikbare informatie van ouders te verkrijgen, kan je bij Tania van De Toverbol bekomen. De tips zijn gebaseerd op onze ervaringen tijdens deze bevraging.

 

Dank aan:

Mama’s: Jamila, Samira, Canan, Saïda, Kaltom, Fatima, Ilham, Tine

Vragenstellers: Zorica en Chalana van De Schoolbrug, Steffi en Sabine (opleiding PJK)

Zorgleerkracht kleuters Tania, directie Wendy en Tine

Alle leerkrachten die elke dag hun zorgkracht inzetten!

 

Freya & Sabine

Stagiaire en docent opleiding Pedagogie van het Jonge Kind (PJK), KdG Hogeschool

Lees ook

Schrijf je in op onze nieuwsbrieven om op de hoogte te blijven van alle nieuws en activiteiten.

Schrijf je in