Duurzaam gekwalificeerde uitstroom verhogen

De strijd tegen ongekwalificeerde uitstroom was in 2002 één van de redenen om het flankerend onderwijsbeleid in Antwerpen te starten. Het urgentieplan A’REA UP bouwt verder op de realisaties, ervaringen en ambities uit het onderwijsnetwerk in Antwerpen om zo meer jongeren met een kwalificatie uit het onderwijs te laten uitstromen.

2 decennia strijd tegen vroegtijdig schoolverlaten

In de startnota van het algemeen onderwijsbeleid van de stad Antwerpen uit 2002 (“Van stad der scholen naar lerende stad”) werden 5 doelstellingen naar voor geschoven:

  1. Creëren van een aantrekkelijk, aangepast en gediversifieerd onderwijsaanbod
  2. Bevorderen van de communicatie tussen de onderwijspartners
  3. Initiatieven op elkaar afstemmen
  4. Bruggen bouwen tussen onderwijs en andere sectoren
  5. Schoolse achterstand, uitval en ongekwalificeerde uitstroom bestrijden

Al meer dan 2 decennia ondertussen werken de Antwerpse onderwijsverstrekkers en de stad Antwerpen gestructureerd samen vanuit het bewustzijn dat de grootstedelijke uitdagingen waar het onderwijs mee kampt voor alle betrokkenen dezelfde zijn. Verschillende acties en projecten werden doorheen de jaren opgestart en gerealiseerd om aan deze uitdagingen het hoofd te bieden, waaronder ook het wijktraject A'REA 2020 op het Kiel. Ook in de ambitienota 'Antwerpen onderwijshoofdstad 2028' of het memorandum 2018 van de Onderwijsraad Antwerpen worden gedeelde aandachtspunten en ambities geformuleerd.  

Het urgentieplan A’REA UP leert uit de ambities, ervaringen en verwezenlijkingen van de afgelopen jaren en zet een volgende stap in de richting van meer kwalificaties.
 

A'REA UP: het urgentieplan gekwalificeerde uitstroom

Ondanks deze intensieve samenwerkingen en gedeelde ambities blijft de ongekwalificeerde uitstroom in Antwerpen dubbel zo hoog in vergelijking met Vlaanderen: ruim 22% van de leerlingen verliet in schooljaar 2017-2018 het onderwijs zonder kwalificatie. 

Het duurzaam verhogen van de gekwalificeerde uitstroom in Antwerpen vraagt een ingrijpende verandering in de manier waarop we acties en samenwerkingsverbanden bekijken, invullen, inzetten en opvolgen. Dit kunnen we realiseren door het kind / de jongere centraal zetten in alles dat we doen en daarbij de vraag te stellen hoe onze acties bijdragen aan een waardevol onderwijsproces van ieder kind/jongere.

Daarnaast is het belangrijk om de verschillende omgevingen waarin een kind/jongere zich bevindt doorheen zijn of haar leerloopbaan met elkaar te verbinden. Een kind groeit op in een gezin, in de kinderopvang, op de kleuter-, lagere en secundaire school, spendeert zijn/haar vrijetijd aan vrienden en hobbies... tot het uitstroomt uit het onderwijs en de overstap maakt naar werk. In elk van deze omgevingen of contexten zijn er factoren die een invloed hebben op de leerloopbaan van een kind / jongere. En in elk van deze contexten zijn relevante acties en samenwerkingen die we kunnen overwegen.

De stad Antwerpen, de onderwijsnetten en alle partners van A'REA UP, actief in deze verschillende contexten, engageren zich om samen het kind / de jongere centraal te zetten in hun acties en daarbij verder te kijken dan alleen naar wat er zich in 'hun' eigen context afspeelt.
 

5 Actieterreinen waarin A'REA UP concreet wordt gemaakt

Om ‘verkokering’ tussen deze contexten te vermijden wordt in A'REA UP verbinding gemaakt aan de hand van 5 actieterreinen. In die actieterreinen bepalen we voor elke lopende en toekomstige actie de relatie met de instroom, doorstroom en uitstroom van kinderen en jongeren in het onderwijs en de waarde die de actie toevoegt aan het ontwikkeltraject van kinderen/jongeren, in functie van de gekwalificeerde uitstroom.

Onderwijskwaliteit

Kwaliteitsvol onderwijs maakt het verschil: sterke leerkrachten in goed functionerende teams die kunnen werken in een kwaliteitsvolle onderwijsinfrastructuur. Dit onderwijs speelt in op de sociologische realiteit en diversiteit van de Antwerpse kinderen en jongeren.

Vanuit het kind/jongere geformuleerd betekent dit:

  • ieder kind/jongere heeft recht op maximale leerkansen die gegarandeerd worden door effectieve leerkrachten;
  • ieder kind/jongere heeft recht op een sterk schoolteam dat zich organiseert om zoveel mogelijk waarde toe te voegen aan de onderwijsloopbaan van een kind/jongere;
  • ieder kind/jongere heeft recht op onderwijs in een kwaliteitsvolle en stimulerende onderwijsinfrastructuur. 

Onderwijskwaliteit heeft betrekking op de instroom, doorstroom en uitstroom en speelt zich voornamelijk af in de schoolse context én in de context van kinderopvang als het gaat over doelgericht onderwijzen. 

Toekomstperspectief

Door de complexiteit van ons onderwijs, de veelheid aan keuzes tijdens de onderwijscarrière en bij de overgang naar een steeds evoluerende arbeidsmarkt is het noodzakelijk dat leerlingen en hun ouders begeleid worden doorheen de onderwijsloopbaan.
Vanuit het kind/jongere geformuleerd betekent dit:

  • ieder kind/jongere ervaart doorheen zijn onderwijscarrière (in het bijzonder bij overgangen) permanent kwaliteitsvolle begeleiding om doordachte keuzes te maken. Ieder kind/jongere krijgt daartoe inzicht in zijn mogelijkheden en interesses, kennis van de keuzemogelijkheden en leert strategieën om keuzes te maken;
  • met ieder kind/jongere is er een permanente dialoog, niet enkel in functie van de eigen onderwijsloopbaan maar ook met het oog op bijsturing van acties in het algemeen.

In het actieterrein ‘toekomstperspectief’ wordt gewerkt op instroom, doorstroom en uitstroom en in de verschillende contexten: school (leerplicht- en hoger onderwijs), de arbeidsmarkt, gezin en vrije tijd.

Begeleidingsnetwerk

Vroegtijdig schoolverlaten is een gradueel en complex proces waarbij het kind/jongere onthecht geraakt van de school en zich begint te hechten aan significante anderen. Meestal start dit proces met occasioneel spijbelen en eindigt het in ongekwalificeerde uitstroom.
Vanuit het kind/jongere geformuleerd betekent dit:

  • ieder kind/jongere met risico op ongekwalificeerd uitstromen heeft recht op (een netwerk van) volwassenen die aandacht hebben voor de relatie en binding van het kind/jongere met de school, en die indien nodig initiatief nemen om de relatie en binding te bewaren en te herstellen;
  • ieder kind/jongere heeft recht op ondersteuning naar een zo waardevol mogelijk traject, met maatregelen op maat die kinderen/jongeren ondersteunen richting kwalificatie.

Het actieterrein 'begeleidingsnetwerk' heeft vooral betrekking op doorstroom en uitstroom en de inzet van alle contexten op de schoolcontext.

Gezin en opvang

Succesvolle onderwijsloopbanen veronderstellen een sterke link tussen werelden van de school en het gezin. In functie van de leerresultaten van leerlingen is samenwerking nodig tussen school en ouders m.b.t. de pedagogische, leer- en loopbaanondersteuning van het eigen kind.
Vanuit het kind/jongere geformuleerd betekent dit:

  • ieder kind/jongere groeit op in een context (voor- en buitenschoolse opvoedingssituatie) die zich oriënteert op zijn/haar onderwijsloopbaan en toekomst;
  • ieder kind/jongere groeit op in een context die voorwaarden schept om de onderwijsloopbaan zonder drempels te doorlopen.

Het actieterrein ‘gezin en opvang’ heeft betrekking op instroom en doorstroom en op de gezinscontext en die van school en vrije tijd.

Vrijetijdscontext

Met vrije tijd bedoelen we hier de contexten buiten school en gezin waarmee een gezin in aanraking komt: sportclub, vrijetijdsorganisatie, academie, … Deze context verschijnt op twee manieren:
1. als een context waarin kinderen en jongeren ook leren, waarin het schoolse leren verbonden worden met het leren in de vrije tijd;
2. als plaats om leerlingen te detecteren die voeling met de school (dreigen te) verliezen.
Vanuit het kind/jongere geformuleerd betekent dit:

  • ieder kind/jongere heeft recht op ontspannende en zinvolle vrijetijdsactiviteiten en ervaart bij georganiseerde vrijetijdsactiviteiten aandacht voor hun volledige persoon: hij/zij wordt gehoord en er wordt een link gelegd met hun andere contexten;
  • ieder kind/jongere ervaart de fysieke en mentale ruimte om zichzelf te kunnen zijn en zichzelf te kunnen ontplooien.

Het actieterrein 'vrijetijdscontext' heeft betrekking op instroom, doorstroom en uitstroom en op de verschillende contexten: school, de arbeidsmarkt, gezin en vrije tijd.

Van plan via planning naar acties

Om van een 'urgentieplan' rond gekwalificeerde uitstroom te evolueren naar een stadsbrede aanpak met concrete acties, werken alle partners die zich engageren samen om inzichten uit literatuur, onderzoek en ervaring te koppelen aan gekende acties en ideeën en deze aan de realiteit en het centrale engagement af te toetsen. 

Een A’REA UP-planning zal aan het einde van het schooljaar 2020-2021 beschikbaar zijn, met daarin concrete acties die vanaf de start van het schooljaar 2021-2022 kunnen uitgerold worden in het Antwerpse onderwijsveld. Voor elk van deze acties wordt systematisch monitoring, evaluatie en bijsturing voorzien op basis van vooraf bepaalde indicatoren. Want hoe meer doelgerichte en doeltreffende acties er worden toegevoegd aan de schoolloopbaan van een kind/jongere hoe groter de kans op gekwalificeerde uitstroom wordt.

Wil je graag bijdragen aan de realisatie van de A’REA UP-planning of op de hoogte blijven van dit programma?

Schrijf je in op onze nieuwsbrieven om op de hoogte te blijven van alle nieuws en activiteiten.

Schrijf je in